नेपाल प्रकृतिले उदारतापूर्वक वरदान प्रदान गरेको एक अनुपम भूमि हो।नेपालमा हिमाल, पहाड र तराईको त्रिवेणीको मिलनले अद्वितीय भौगोलिक संरचना निर्माण गरेको छ। उत्तरतर्फ आकाश छुने हिमश्रृंखलाहरू, मध्यभागका हरियो पहाडी भू-भागहरू तथा दक्षिणका उर्वर मैदानहरूले नेपालको भूगोललाई विविधतामय मात्र नभई जीवन्त बनाएका छन्।यहाँको जैविक विविधता, जलवायुको परिवर्तनशीलता, वनस्पति र जीवजन्तुको समृद्ध उपस्थिति विश्वमै दुर्लभ मानिन्छ।प्रकृतिको यो समृद्धि केवल सौन्दर्यको विषय मात्र होइन। यसले यहाँका नागरिकहरूको जीवनशैली, संस्कृति र अर्थतन्त्रलाई समेत गहिरो रूपमा प्रभाव पार्दछ। हिमालको सुन्दरता, पहाडको हरियाली र तराईको उर्वरता मिलेर नेपाललाई प्राकृतिक स्वर्गको रूपमा स्थापित गर्छ।
विदेशमा रहेका नेपालीहरूका लागि यो भूमि केवल जन्मभूमि मात्र नभई आत्माको आधार हो। संसारका विकसित मुलुकहरूमा बसोबास गरे पनि नेपालका डाँडाकाँडा, खोला नाला र हिमालहरूको सम्झना उनीहरूको मनमा गहिरो रूपमा अंकित हुन्छ। नेपालको प्राकृतिक सुन्दरता केवल आँखाले देखिने दृश्य होइन। यो हृदयले महसुस गर्ने अनुभूति हो। नेपालको भौगोलिक विविधता र प्राकृतिक सुन्दरता विश्वमञ्चमा सकारात्मक रूपमा प्रस्तुत गर्नु आजको आवश्यकता हो।यसले विदेशमा रहेका नेपालीहरूमा गौरव र स्वदेश फर्कने चाहनालाई थप प्रगाढ बनाउँछ।
नेपाल बहुभाषिक, बहुसांस्कृतिक र बहुजातीय समाजको उत्कृष्ट उदाहरण हो। जहाँ विभिन्न भाषा, परम्परा, रीतिरिवाज र जीवनशैलीहरूको सहअस्तित्व पाइन्छ। यहाँ बोलिने सयौं भाषाहरू र मनाइने विविध चाडपर्वहरूले नेपालको सांस्कृतिक धरोहरलाई विश्वमै विशिष्ट बनाएको छ।
सामाजिक संरचनामा विविधता हुँदाहुँदै पनि नेपाली समाजमा एकता, सहिष्णुता र सहअस्तित्वको भावना गहिरो रूपमा स्थापित छ। विभिन्न जाति, समुदाय र धर्मका मानिसहरू आपसी सम्मानका साथ सहजीवन बिताइरहेका छन्, जुन विश्वका लागि अनुकरणीय उदाहरण हो।
विदेशमा रहेका नेपालीहरूले पनि आफ्नो भाषा, संस्कृति र परम्परालाई जोगाएर राखेका छन्, जसले उनीहरूलाई आफ्नो पहिचानसँग जोडेर राख्छ। नेपाली गीत, नृत्य, पर्व र संस्कारहरू विदेशमा पनि उत्तिकै उत्साहका साथ मनाइन्छन्।
यस विविधतामा निहित एकता नै नेपालको वास्तविक शक्ति हो। यदि यसलाई सकारात्मक रूपमा प्रचार प्रसार गर्न सकियो भने विदेशमा रहेका नेपालीहरूमा आफ्नो मौलिक पहिचानप्रति गर्व र स्वदेशसँगको भावनात्मक सम्बन्ध अझ मजबुत हुनेछ।
नेपाल विभिन्न जातजातिहरूको साझा घर हो। जहाँ प्रत्येक जातिको आफ्नै मौलिक संस्कृति, परम्परा र जीवनशैली रहेको छ। उदाहरणको लागि ब्राह्मण, क्षेत्री, मगर, भुजेल, गुरुङ, नेवार, थारू, लिम्बू, तामाङ्ग,राई लगायतका समुदायहरूले नेपालको सामाजिक संरचनालाई समृद्ध बनाएका छन्।
प्रत्येक जातिको आफ्नै भाषा, भेषभूषा, खानपान र संस्कारहरू छन्। जसले नेपालको सांस्कृतिक विविधतालाई अझ गहिरो र रोचक बनाउँछ। यिनै विविधताहरूले नेपाललाई सानो संसारभित्रको एउटा ठूलो संसार बनाएको छ।
विदेशमा रहेका नेपालीहरूका लागि यो जातीय विविधता आफ्नो पहिचानको अभिन्न अङ्ग हो। उनीहरूले आफ्नो जातीय संस्कृति र परम्परालाई जोगाएर राख्दा उनीहरूमा नेपालको माटोसँगको सम्बन्ध अझ सुदृढ हुन्छ।यस विविधतालाई विभाजनको रूपमा नभई एकताको प्रतीकका रूपमा बुझ्नु आवश्यक छ। जब हामी सबै नेपाली एउटै राष्ट्रको नागरिक भएको भावना राख्छौं तब जातीय विविधता हाम्रो शक्ति बन्छ। कमजोरी होइन।
नेपाल धार्मिक सहिष्णुता र समन्वयको उत्कृष्ट उदाहरण हो।यहाँ हिन्दू, बौद्ध, मुस्लिम, किरात, इसाई लगायतका विभिन्न धर्मावलम्बीहरू आपसी सम्मानका साथ बसोबास गर्छन्।
यहाँका मन्दिर, गुम्बा, मस्जिद र चर्चहरू केवल पूजा स्थल मात्र होइनन्, ती आपसी सद्भाव र सहिष्णुताका प्रतीक पनि हुन्। एउटै समाजमा विभिन्न धर्मका मानिसहरू मिलेर चाडपर्व मनाउने परम्परा नेपालमा विशेष रूपमा पाइन्छ।
विदेशमा रहेका नेपालीहरूले पनि यही सहिष्णुता र सद्भावको सन्देश विश्वभर फैलाइरहेका छन्। उनीहरूका लागि धर्म केवल आस्था मात्र नभई संस्कृतिको अभिन्न अङ्ग हो।
यस धार्मिक विविधतालाई सकारात्मक रूपमा प्रस्तुत गर्दा, नेपाल विश्वमा शान्ति, सहिष्णुता र सहअस्तित्वको केन्द्रका रूपमा स्थापित हुन सक्छ, जसले विदेशमा रहेका नेपालीहरूमा गर्वको अनुभूति गराउँछ।
नेपालको संविधानले देशको विविधतालाई सम्मान गर्दै सबै नागरिकलाई समान अधिकार प्रदान गरेको छ। मौलिक हकहरू समावेशी नीति र समान अवसरका सिद्धान्तहरूले राष्ट्रलाई लोकतान्त्रिक र समावेशी बनाएका छन्। संविधानले भाषा, संस्कृति, धर्म र जातीय पहिचानको संरक्षण गर्न विशेष व्यवस्था गरेको छ जसले देशको विविधतालाई सुरक्षित राख्न मद्दत गर्दछ।विदेशमा रहेका नेपालीहरूका लागि यो संवैधानिक संरचना आशाको किरण हो।यसले उनीहरूलाई आफ्नो देशमा न्याय, समानता र अवसरको सुनिश्चितता भएको विश्वास दिलाउँछ।यसलाई प्रभावकारी रूपमा कार्यान्वयन गर्दै सकारात्मक सन्देश प्रवाह गर्न सके, विदेशमा रहेका नेपालीहरूमा स्वदेशप्रति विश्वास र आकर्षण अझ बढ्नेछ।नेपालीहरूको सरलता, आतिथ्य सत्कार र दयालु स्वभाव विश्वभर चर्चित छ। यहाँका मानिसहरू अतिथि देवो भवः को भावनामा विश्वास गर्छन्,।यसले नेपाललाई केवल भौगोलिक देश मात्र नभई भावनात्मक घर बनाउँछ।विदेशमा रहेका नेपालीहरू पनि यही मानवीय मूल्यहरूलाई साथमा लिएर हिँडिरहेका छन्,। यसले उनीहरूको पहिचानलाई विशिष्ट बनाएको छ। मानवीय सम्बन्ध, सहयोग र सहानुभूति नै नेपाली समाजको वास्तविक शक्ति हो। यसले सबैलाई जोडेर राख्छ। नेपालमा पछिल्लो समय राजनीतिक स्थायित्व र प्रशासनिक सुधारका प्रयासहरू तीव्र रूपमा अघि बढिरहेका छन्। सुशासन, पारदर्शिता र उत्तरदायित्वका सिद्धान्तहरूलाई संस्थागत गर्ने प्रयास भइरहेको छ।यस्ता सुधारहरूले देशलाई विकास र समृद्धिको मार्गमा अघि बढाउन सहयोग पुर्याउँछ।विदेशमा रहेका नेपालीहरूका लागि यी परिवर्तनहरू आशा र विश्वासका संकेत हुन्। विदेशमा रहेका केही नेपालीहरूबाट गरिएका नकारात्मक टिप्पणीहरू तथा अनलाइन मिडियामा प्रसारित भ्रामक समाचारहरूले आफ्नो राष्ट्रको छवि कमजोर बनाउन सक्छ। यस्ता गतिविधिहरूले केवल देशको प्रतिष्ठामा असर गर्दैनन्,। विदेशमा रहेका नेपालीहरूको मनोबल पनि कमजोर बनाउँछ। यसकारण, तथ्यमा आधारित, सकारात्मक र जिम्मेवार सञ्चार अत्यावश्यक हुन्छ।
यदि आमसञ्चार माध्यम र सामाजिक सञ्जालहरूलाई जिम्मेवार ढंगले प्रयोग गर्दै नेपालको सकारात्मक पक्षहरू मात्रै प्रवाह गर्न सकियो भने यसले विदेशमा रहेका नेपालीहरूमा स्वदेशप्रति सम्मान, आस्था र विश्वास अभिवृद्धि गर्नेछ। यसले उनीहरूमा “नेपाल फर्कने” भावनालाई जागृत मात्र होइन सशक्त बनाउनेछ। सकारात्मक सोच, सत्य सूचना र राष्ट्रप्रेमयुक्त अभिव्यक्तिले नै नेपाललाई विश्वमञ्चमा गौरवपूर्ण स्थानमा स्थापित गर्न सक्छ।
नेपालमा देखिएका वर्तमान सकारात्मक परिवर्तनहरू, राजनीतिक स्थायित्वतर्फ उन्मुख प्रयासहरू तथा प्रशासनिक सुधारका प्रक्रियाहरूले मेरो अन्तर्मनमा स्वदेश फर्किने दृढ प्रेरणा उत्पन्न गरेका छ। आफ्नो सीप, कला र क्षमताको सदुपयोग गर्दै नेपालमै रोजगारी सिर्जना गरी राष्ट्र निर्माणमा योगदान पुर्याउने भावनाले पछिल्लो समय गहिरो रूपमा जरा गाड्दै गएको छ।म नेपालबाट क्यानडा आएको करिब नौ वर्ष व्यतीत भइसकेको छ। हाल म यहाँ रेष्टुरेन्ट व्यवसायमा संलग्न छु। तथापि, भौगोलिक दूरीका बाबजुद मेरो मन, भावना र आत्मा सधैँ आफ्नो मातृभूमि नेपालमै केन्द्रित रहेको अनुभूति हुन्छ।
म क्यानडा आएको करिब नौ वर्षपछि सन् २०२६ जनवरी ३१ मा स्वदेश फर्की मार्च ९ सम्मको बसाइका क्रममा नेपालको आर्थिक सामाजिक परिवेशमा आएको परिवर्तनलाई नजिकबाट अवलोकन गर्ने अवसर प्राप्त भयो। यस अवधिमा राजधानीसहित विभिन्न स्थानहरूको भ्रमण गर्दा नागरिकहरूको क्रयशक्ति उल्लेखनीय रूपमा वृद्धि भएको देखियो। विशेषतः रेष्टुरेन्ट, होटल तथा पर्यटन क्षेत्रमा बढ्दो उपभोग प्रवृत्तिले आन्तरिक बजारको विस्तार र सेवा क्षेत्रको तीव्र सम्भावनालाई संकेत गरेको छ।एकैपटकमा उल्लेखनीय खर्च गर्न सक्ने उपभोक्ता व्यवहारले उद्यमशीलता र रोजगारी सिर्जनाका नयाँ आयामहरू थप गरेको नजिकबाट देख्ने अवसर मिल्यो। सीमित उपभोग संस्कृतिबाट विकसित भई हालको गतिशील खर्च क्षमतासम्मको यात्रा आफैंमा आर्थिक रुपान्तरणको बलियो अनुभव हो। यसले सेवा उद्योगमा लगानी विस्तार, नवप्रवर्तन र गुणस्तरीय प्रतिस्पर्धाको आवश्यकतालाई थप प्रष्ट बनाएको छ। तथापि बजारमा अझै पूर्ण प्रतिस्पर्धात्मक वातावरण सुदृढ भइनसकेको देखिन्छ। यसले दीगो व्यवसायिक विकासमा चुनौती उत्पन्न गर्न सक्छ। यस सन्दर्भमा नियामक निकायहरूको सुदृढता, पारदर्शी नीतिगत व्यवस्था तथा सबै व्यवसायलाई करको दायरामा समेट्नका लागि प्रभावकारी कार्यान्वयन अपरिहार्य देखिन्छ। समग्रमा वर्तमान परिवेशले नेपाललाई लगानी, उद्यम र रोजगारीका दृष्टिले सम्भावनायुक्त गन्तव्यका रूपमा स्थापित गर्ने स्पष्ट संकेत प्रदान गरेको छ। विदेशमा बसोबास गर्दा पनि मेरो जीवनदर्शन, सोच र व्यवहारमा नेपालीपनको स्पष्ट छाप रहेको छ। नेपालीहरूको सरलता, विश्वसनीयता र मानवीय मूल्यहरू इतिहासदेखि नै विश्वसामु उदाहरणीय रूपमा स्थापित भएका छन्।
नेपाली भावना, आत्मीयता र विश्वासको गहिराइ संसारका अन्य समाजहरूका व्यक्तिमा पाइदैन।यही मौलिक पहिचानले विदेशमा रहँदा पनि आफ्नो अस्तित्वलाई स्वदेशसँग जोडेर राख्ने प्रेरणा प्रदान गर्दछ।वर्तमान बदलिँदो विश्व परिवेश, प्रविधिको तीव्र विकास र प्रशासनिक प्रणालीका नवीन आयामहरूले विश्वलाई एक साझा घरको रूपमा रूपान्तरण गर्दै लगेको छ। तथापि राजनीतिक तथा प्रशासनिक राज्य संरचनाहरूले मानव समाजलाई विभिन्न सीमारेखाहरूमा विभाजन गर्ने यथार्थता अझै कायमै छ।
मेरो जीवनमा “जननी जन्मभूमिश्च स्वर्गादपि गरीयसी” भन्ने भावनाले झन् गहिरो अर्थ बोकेको प्रतित हुन्छ ।यसले मातृभूमिप्रतिको समर्पण र श्रद्धालाई जीवनको सर्वोच्च मूल्यका रूपमा स्थापित गर्दछ।
मैले जीवनको महत्वपूर्ण समय विदेशमा बिताएपछि यहाँको अनुभव, सीप र क्षमताको प्रयोग गर्दै यदि म विदेशी भूमिमा रोजगार सिर्जना गर्न सक्षम छु भने आफ्नै मातृभूमिमा अझ प्रभावकारी योगदान दिन सकिन्छ भन्ने आत्मबोधको विकास भएको छ।
नेपाल केवल जन्मभूमि मात्र नभई “देवभूमि” को रूपमा परिचित पवित्र भूमि हो।हाम्रो सांस्कृतिक, आध्यात्मिक र ऐतिहासिक पहिचानलाई विश्वमञ्चमा स्थापित गरेको छ।नेपाल भगवान शिवले ज्ञान प्राप्त गरेको पावन भूमि, शान्तिका अग्रदूत भगवान गौतम बुद्धको जन्मस्थल, माता सीताको जन्मभूमि तथा भगवान रामचन्द्रको ससुरालीको रूपमा विख्यात छ। साथै, भृकुटी र अरनिको जस्ता ऐतिहासिक व्यक्तित्वहरूले अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा नेपालको पहिचानलाई उचाइमा पुर्याएका छन्। मन्दिरै मन्दिरले भरिएको आस्थाको धरोहर, खुला सङ्ग्रहालय (ओपन म्युजियम) जस्तो सांस्कृतिक सम्पदा र प्राकृतिक सौन्दर्यले नेपाललाई अद्वितीय बनाएको छ। नेपालको स्वच्छ वातावरण, शीतल हावा र प्राणवायु (अक्सिजन) ले मानव जीवनलाई सन्तुलित र स्वस्थ बनाउने अद्भुत क्षमता राख्दछ।
नेपालको प्रत्येक भू-भाग हिमाल, पहाड र तराई आफ्नै विशेषता र आकर्षणले सम्पन्न छन्। संसारका जुनसुकै स्थानमा पुगे पनि नेपालको हिमश्रृंखला र हरियो पहाडी भू-भागसँग तुलना गर्न सकिने दृश्य दुर्लभ मानिन्छ। पर्यटन विकासको यही अर्को संभावना नै संभावनाले भरिएको क्षेत्र पनि हो। मेरो आत्मा, मन र माया सधैँ यही भूमिसँग जोडिएको छ। भौतिक रूपमा टाढा भए पनि भावनात्मक रूपमा म सधैँ नेपालमै रहेको अनुभूति गर्दछु।
नेपालबाट विदेशिएका नागरिकहरूलाई स्वदेश फर्कन प्रेरित गर्नु आजको सन्दर्भमा केवल भावनात्मक विषय नभई राष्ट्र निर्माणसँग प्रत्यक्ष जोडिएको रणनीतिक आवश्यकता हो। यस कार्यमा राज्य, समाज, सञ्चार माध्यम तथा निजी क्षेत्रबीचको समन्वय, सकारात्मक र विश्वासिलो भूमिका अत्यन्त महत्वपूर्ण हुन्छ। सामाजिक सञ्जालको प्रयोगकर्ताहरूले नेपालभित्र रहेका सम्भावना, अवसर र सफलताका प्रेरणादायी उदाहरणहरू उजागर गर्दै सकारात्मक धारणा निर्माण गर्न सक्दछन्। यस्ता सन्देशहरूले विदेशमा रहेका नेपालीहरूमा स्वदेशप्रतिको आत्मीयता र भरोसा अभिवृद्धि गर्न महत्वपूर्ण योगदान पुर्याउँछन्। आमसञ्चार माध्यमहरूले तथ्यमा आधारित, सन्तुलित र दूरदर्शी सामग्री प्रकाशन गरी नेपालमै अवसर खोज्ने संस्कृतिलाई सुदृढ बनाउन सक्छन्। विशेषतः उद्यमशीलता, नवप्रवर्तन र स्वदेशमै सफल भएका व्यक्तिहरूका कथाहरूले फर्कने सोचलाई थप प्रेरित गर्छन्।नागरिक समाजले विदेशबाट फर्किएका व्यक्तिहरूको सीप, अनुभव र ज्ञानलाई सम्मान गर्दै पुनःस्थापनाका लागि सहयोगी वातावरण निर्माण गर्नुपर्छ। यसले उनीहरूलाई सहज रूपमा समाजमा पुनःएकीकरण हुन मद्दत गर्दछ। निजी क्षेत्रले लगानीमैत्री वातावरण निर्माण गर्दै नयाँ उद्यम, रोजगारी तथा उत्पादनशील क्षेत्रहरूको विस्तारमार्फत फर्कने नागरिकहरूका लागि आकर्षक अवसर सिर्जना गर्न सक्छ। नेपाल सरकारको भूमिका यस सन्दर्भमा केन्द्रविन्दुमा रहन्छ। सुशासन, पारदर्शिता, नीतिगत स्थिरता तथा सेवा प्रवाहमा सुधारमार्फत नागरिकमैत्री वातावरण निर्माण गर्नु अत्यावश्यक छ। साथै, फर्किएका नागरिकहरूको सीप र पूँजीलाई प्रभावकारी रूपमा उपयोग गर्ने नीतिगत व्यवस्था, प्रोत्साहन कार्यक्रम तथा सहजीकरण संयन्त्रहरू विकास गर्नु पनि उत्तिकै महत्वपूर्ण हुन्छ।यसरी सबै सरोकारवालाहरूको सहकार्य, सकारात्मक सोच र प्रतिबद्ध पहलबाट विदेशिएका नेपालीहरूलाई स्वदेश फर्कने वातावरण सिर्जना गर्न सकिन्छ। यस्तो प्रयासले केवल व्यक्तिगत स्तरमा अवसर सिर्जना नगरी समग्र राष्ट्रिय विकास, आर्थिक समृद्धि र सामाजिक रूपान्तरणमा दीगो योगदान पुर्याउने विश्वास गर्न सकिन्छ।
अन्ततः, मेरो सम्पूर्ण सोच, भावना र आकांक्षा नेपालप्रति केन्द्रित छ।वर्तमान परिवर्तनहरूले मलाई स्वदेश फर्केर केही गर्ने दृढ संकल्प दिलाएको छ।नेपाल केवल मेरो देश मात्र होइन, मेरो अस्तित्व, मेरो पहिचान र मेरो जीवनको मूल आधार हो। त्यसैले, स्वदेश फर्केर आफ्नो ज्ञान, सीप र अनुभवमार्फत राष्ट्र निर्माणमा योगदान पुर्याउनु नै मेरो दीर्घकालीन लक्ष्य र कर्तव्य हो ।
नेपालको उदाउँदो सकारात्मक रूपान्तरण, समावेशी नीतिगत आधार र सुदृढ बन्दै गएको प्रशासनिक संरचनाले स्वदेशप्रति पुनःआकर्षणको वातावरण सिर्जना गरेको स्पष्ट अनुभूति हुन्छ। विदेशमा आर्जित ज्ञान, सीप र व्यावसायिक अनुभवलाई मातृभूमिको समृद्धिमा रूपान्तरण गर्ने अवसर अहिलेको ऐतिहासिक आवश्यकता हो। नेपालीपनको मौलिकता, सांस्कृतिक गौरव र राष्ट्रिय आत्मीयताले प्रेरित भई स्वदेश फर्कने भावना केवल व्यक्तिगत निर्णय नभई राष्ट्रिय पुनर्निर्माणको साझा दायित्वका रूपमा स्थापित हुनुपर्दछ। यस प्रकारको सकारात्मक चिन्तन र रचनात्मक संलग्नताले नेपालप्रति सम्मान, विश्वास र दीर्घकालीन विकासप्रतिको प्रतिबद्धतालाई अझ सुदृढ तुल्याउनेछ।
लेखकको बारेमा: हाल क्यानडामा बसोबास गर्दै सफल रेष्टुरेन्ट व्यवसायमा सक्रिय उद्यमी,भुमादेवी मगर मोरङ्ग मिकलाजुङ्गकी स्थायी बासिन्दा हुनुहुन्छ।
